Türkçe Dilbilgisi › Ulaçlar
Tercih ve Karşıtlık Kalıpları (-mAktAnsA / -mAsInA rağmen)
Seviye B1Ulaçlar
İki seçenek arasında tercih ve beklenmeyen sonuç: beklemektense yürüyelim.
Bu konuda iki kalıp öğreneceksiniz. Birincisi iki seçenek arasında TERCİH bildirir, ikincisi beklenenin tersine bir sonucu, yani KARŞITLIK anlatır.
«-mAktAnsA» kalıbı «… yerine, … daha iyi» anlamı verir: «Burada beklemektense yürüyerek gidelim.» — beklemeyi değil yürümeyi seçiyoruz.
Yapı üç parçadan oluşur ve hepsini daha önce öğrendiniz: adlaştırma eki «-mAk» + uzaklaşma durumu «-DAn» + şart eki «-sA». Bekle-mek-ten-se.
Cümlenin ikinci bölümü çoğunlukla istek kipi, gereklilik ya da geniş zamanla kurulur: «Oturmaktansa biraz yürüyelim.», «Susmaktansa konuşmak gerekir.»
«-mAsInA rağmen» kalıbı ise beklenenin gerçekleşmediğini anlatır: «Çok çalışmasına rağmen sınavı kazanamadı.» — çalıştı, ama beklenen sonuç çıkmadı.
Bu yapı da tanıdık parçalardan kuruludur: adlaştırma eki «-mA» + iyelik eki + yönelme durumu «-(y)A» + «rağmen». Çalış-ma-sı-na rağmen.
«rağmen» edatı her zaman yönelme durumu ister. Bu yüzden adlaşan fiil «-(y)A» eki alır: gelmesine rağmen, bilmesine rağmen, çalışmamıza rağmen.
İyelik eki eylemi kimin yaptığını gösterir, tıpkı A2'de öğrendiğiniz gibi: «Benim gelmeme rağmen…», «Onların gitmelerine rağmen…»
«rağmen» isimlerle de kullanılır ve o zaman isim doğrudan yönelme durumu eki alır: «Yağmura rağmen dışarı çıktık.», «Soğuğa rağmen maç oynandı.»
«karşın» sözü «rağmen» ile aynı anlamdadır ve aynı ekleri ister: «Çok çalışmasına karşın kazanamadı.» Yazı dilinde daha çok kullanılır.
Bu iki kalıp bu seviyede KALIP OLARAK öğrenilir; B2 düzeyinde karşıtlık yapılarının tamamını («-(y)A rağmen», «-sA dA», «-sA bile») bir arada göreceksiniz.
Bu konuyla B1'in çatı ve ulaç bölümü tamamlanıyor. Buraya kadar öğrendikleriniz B2'deki sıfat-fiiller ve uzun cümle yapılarının temelidir.
Örnekler
- Burada beklemektense yürüyerek gidelim.
- Susmaktansa düşündüğünü söylemek daha iyidir.
- Çok çalışmasına rağmen sınavı kazanamadı.
- Hasta olmama rağmen toplantıya katıldım.
- Yağmura rağmen maç oynandı.