Türkçe Dilbilgisi › Birleşik Zamanlar
Şimdiki Zamanın Rivayeti (-(I)yormuş)
Seviye B1Birleşik Zamanlar
Şu anda sürmekte olan bir işi başkasından duyduğumuzu anlatır: Ali çalışıyormuş.
A2'de «-mIş» ekini öğrendiniz: konuşanın kendi görmediği, başkasından duyduğu geçmiş eylemleri anlatıyordu. Aynı «duyma» anlamı öteki zamanlara da eklenebilir. Bu ünitede üç zamanın rivayetini göreceksiniz.
Şimdiki zamanın rivayeti, ŞU ANDA sürmekte olan bir işi başkasından duyduğumuzu anlatır: «Ali şu anda çalışıyormuş.» Konuşan Ali'yi görmüyor, başkasından duymuştur.
Yapı iki ekin birleşimidir: şimdiki zaman eki «-Iyor» + rivayet eki «-muş» + kişi eki. Gel-iyor-muş-um.
Bu yapıda rivayet eki HER ZAMAN «-muş» biçimindedir. Sebebi şudur: «-Iyor» ekinin son ünlüsü «o»dur, yani kalın ve yuvarlaktır; büyük ünlü uyumu da «-muş»u getirir. Başka biçim gelmez: geliyormuş, bakıyormuş, gülüyormuş, okuyormuş.
Kişilere göre çekimi: geliyormuşum, geliyormuşsun, geliyormuş, geliyormuşuz, geliyormuşsunuz, geliyorlarmış.
Olumsuz biçimde olumsuzluk eki fiile gelir: gelmiyormuş, çalışmıyormuş, bakmıyorlarmış.
Soru biçiminde «mu» ayrı yazılır ve rivayet eki soru edatına geçer: «Geliyor muymuş?», «Ders çalışıyor muymuşsunuz?»
Birinci kullanımı duyduğunu aktarmadır: «Ayşe şu anda hastanede çalışıyormuş.», «Yeni komşular yarın taşınıyormuş.»
İkinci kullanımı sonradan fark etmedir. Konuşan bir şeyi o anda anlar ve şaşırır: «Meğer bizi kapıda bekliyormuş!», «Demek bunca zamandır biliyormuş.»
Üçüncü kullanımı inanmama ya da hafif alaydır. Cümlenin sonu vurgulu söylenir: «Çok çalışıyormuş!» — konuşan aslında buna inanmadığını belli eder.
Sık kullanılan sözler: duyduğuma göre, meğer, demek, güya, sözde.
Kendi gördüğünüz bir işi anlatırken bu ek kullanılmaz. «Ali çalışıyor.» dersiniz; «Ali çalışıyormuş.» demek, bunu başkasından duyduğunuz anlamına gelir.
Örnekler
- Duyduğuma göre Filiz şu anda hastanede çalışıyormuş.
- Yeni komşular yarın taşınıyormuş.
- Meğer bizi kapıda bekliyormuş!
- Efe bu aralar hiç spor yapmıyormuş.
- Onlar da bu filmi izliyorlarmış.