Türkçe Dilbilgisi › Birleşik Zamanlar
Geniş Zamanın Rivayeti (-(A/I)rmIş)
Seviye B1Birleşik Zamanlar
Duyulan alışkanlıkları ve genel doğruları anlatır: dedem her sabah koşarmış.
Geniş zamanın rivayeti, bir ALIŞKANLIĞI ya da genel doğruyu başkasından duyduğumuzu anlatır: «Dedem gençken her sabah koşarmış.»
Yapı iki ekin birleşimidir: geniş zaman eki «-(A/I)r» + rivayet eki «-mIş» + kişi eki. Gel-ir-miş.
Bir önceki konudan farklı olarak burada rivayet eki büyük ünlü uyumuna göre DEĞİŞİR, çünkü geniş zaman ekinin ünlüsü değişkendir: gelirmiş, bakarmış, okurmuş, gülermiş.
Kişilere göre çekimi: gelirmişim, gelirmişsin, gelirmiş, gelirmişiz, gelirmişsiniz, gelirlermiş.
Olumsuz biçim geniş zamanın olumsuzu üzerine kurulur: gelmezmiş, bakmazmış, çalışmazmış.
Soru biçiminde soru edatı ayrı yazılır: «Her gün gelir miymiş?»
Birinci kullanımı duyulan alışkanlıklardır: «Eskiden bu köyde herkes tarlada çalışırmış.», «Babaannem hiç et yemezmiş.»
İkinci kullanımı masal ve efsane dilidir. Masallarda hem «-mIş» hem «-(A/I)rmIş» birlikte kullanılır: «Padişahın üç oğlu varmış; her sabah ava çıkarlarmış.»
Üçüncü kullanımı duyulan genel doğrulardır: «Bu bitki yalnızca yüksek yerlerde yetişirmiş.»
Şimdiki zamanın rivayetiyle farkı, geniş zaman ile şimdiki zaman arasındaki farkın aynısıdır: «Çalışıyormuş.» şu anda sürüyor, «Çalışırmış.» ise her zaman yapılan bir alışkanlık.
Örnekler
- Dedem gençken her sabah koşarmış.
- Eskiden bu köyde herkes tarlada çalışırmış.
- Babaannem hiç et yemezmiş.
- Padişahın üç oğlu varmış, her sabah ava çıkarlarmış.
- Bu bitki yalnızca yüksek yerlerde yetişirmiş.