Türkçe Dilbilgisi › Ulaçlar
Sebep Ulaçları (-DIk / -(y)AcAk + iyelik için, -(n)DAn)
Seviye B2Ulaçlar
Bir eylemin sebebini ekle anlatır: hasta olduğum için, yorulduğundan.
Bu yapılar bir eylemin ya da durumun SEBEBİNİ anlatır: «Hasta olduğum için toplantıya gelemedim.»
Birinci yapı: fiil + «-DIk» / «-(y)AcAk» + iyelik eki + «için». A2'de öğrendiğiniz «çünkü» ile aynı işi tek cümlede, virgülsüz yapar: hasta olduğum için = çünkü hastaydım.
Bu yapıyı A2'deki «-mAk için» ile karıştırmayın: «-mAk için» AMAÇ bildirir («Kitap okumak için geldim.» — okumak amacıyla geldim), bu yapı ise SEBEP bildirir («Kitap okuduğum için geç kaldım.» — okuma işi gecikmenin nedenidir). «-mAk» çekimsiz mastardır, buradaki ek ise «-DIk»/«-(y)AcAk» + iyelik alır.
İkinci yapı aynı anlamı «için» olmadan, yalnızca uzaklaşma durumu ekiyle «-(n)DAn» verir: yorulduğumdan, hastalandığından. Günlük dilde çok kullanılır ve «için»e göre daha kısadır.
İyelik eki sebebi yaşayan kişiyi gösterir: geldiğim için, geldiğinden, geldiğimiz için. Özne farklıysa iyelik de değişir: «Sen geldiğin için mutluyum.»
Sebep gelecekte de olabilir; ek yine «-(y)AcAk» olur: «Yarın sınava gireceğim için çalışıyorum.»
Olumsuz biçim düzenlidir: gelmediğim için, bilmediğinden, yarın orada olmayacağımdan.
Bu yapı A2'de öğrendiğiniz «çünkü»den farklı işler: «çünkü» iki ayrı cümleyi bağlar, bu ekler ise sebebi aynı cümlenin İÇİNE, adlaşmış bir parça olarak yerleştirir.
Konuşma dilinde her iki yapı da («için» ve «-(n)DAn») çok kullanılır; hangisinin seçileceği çoğunlukla kişisel tercihtir.
Örnekler
- Hasta olduğum için toplantıya gelemedim.
- Çok yorulduğundan erken yattı.
- Param olmadığı için o kitabı alamadım.
- Yarın sınava gireceğim için bütün gün çalıştım.
- Trafik olduğundan işe geç kaldı.