Türkçe Dilbilgisi › Edatlar
Nedenleştirme (-DAn dolayı / nedeniyle / yüzünden / diye)
Seviye B2Edatlar
İsimlerle sebep bildiren edatlar: trafik yüzünden, hastalık nedeniyle, yağmurdan dolayı.
Bir önceki konuda fiillerle sebep anlatmayı gördünüz. Bu edatlar ise doğrudan İSİMLERLE sebep bildirir: «Trafik yüzünden geç kaldım.»
«yüzünden» isme doğrudan eklenir, ek istemez, ve çoğunlukla OLUMSUZ bir sonucun sebebini anlatır: «Hastalık yüzünden okula gidemedi.»
«nedeniyle» de isme doğrudan eklenir; daha nötrdür, olumlu ya da olumsuz her sonuçla kullanılabilir ve resmî metinlerde sıktır: «Başarısı nedeniyle ödül aldı.», «Fırtına nedeniyle uçuş iptal edildi.»
«-DAn dolayı» aynı işi görür, ama önündeki isim UZAKLAŞMA DURUMU eki ister: «Yağmurdan dolayı maç ertelendi.» Bu, «yüzünden» ve «nedeniyle»den farkıdır — onlar çıplak isimle kullanılır.
«diye» ise bir isim cümlesinin ya da tam bir cümlenin ardına gelir ve günlük dilde çok kullanılır: «Param yok diye gelmedi.» Bazen henüz olmamış, beklenen bir sonucu önlemek için de kullanılır: «Yağmur yağar diye şemsiye aldım.»
Dördü de aynı soruya cevap verir — Neden? — ama üslupları farklıdır: «yüzünden» olumsuzluğu, «nedeniyle» ve «-DAn dolayı» resmiyeti, «diye» günlük konuşma dilini çağrıştırır.
Bir önceki konudaki fiil temelli sebep yapılarıyla («olduğu için», «-(n)DAn») karıştırmayın: bunlar FİİLE, bu edatlar İSME eklenir. «Hasta olduğum için gelemedim.» ile «Hastalık yüzünden gelemedim.» aynı anlamı iki farklı yoldan verir.
Bu dört yapı da genellikle cümlenin başında durur, sonuç cümlesi arkadan gelir.
Günlük konuşmada «yüzünden» ve «diye» daha sık, yazı dilinde «nedeniyle» ve «-DAn dolayı» daha sık geçer.
Haberlerde ve resmî yazılarda bu edatları sık göreceksiniz: «Sağlık Bakanlığı, artan vaka sayıları nedeniyle yeni tedbirler açıkladı.»
Örnekler
- Trafik yüzünden toplantıya geç kaldım.
- Hastalık nedeniyle bugün gelemeyecek.
- Yağmurdan dolayı maç ertelendi.
- Param yok diye o kitabı almadım.
- Başarısı nedeniyle ödül aldı.