Türkçe Dilbilgisi › Dolaylı Anlatım
İsim Cümlelerinde Dolaylı Anlatım (olduğunu söyle-)
Seviye B2Dolaylı Anlatım
İsim cümlelerinin «ol-» yardımıyla aktarılması: Ali'nin hasta olduğunu söyledi.
Bu ünitenin son konusunda isim cümlelerinin nasıl aktarıldığını göreceksiniz: «Ali hasta.» → «Ali'nin hasta olduğunu söyledi.»
Buradaki güçlük şudur: isim cümlesinde çekimlenecek bir fiil yoktur. «Ali hasta.» cümlesinde yüklem bir sıfattır. Adlaştırma eki ise bir fiile gerek duyar.
Çözüm A2'de öğrendiğiniz yolun aynısıdır: araya «ol-» fiili girer. Orada isim cümlesini geleceğe taşımak için «olacak» kullanmıştınız; burada aktarmak için «olduğunu» kullanıyorsunuz.
Yapı şudur: isim ya da sıfat + «ol-» + «-DIk» + iyelik eki + belirtme durumu. Hasta ol-duğ-un-u.
Asıl cümlenin öznesi yine ilgi eki alır: «Havanın güzel olduğunu söyledi.», «Ali'nin öğretmen olduğunu biliyorum.»
Olumsuz biçimde «değil» kullanılmaz; «ol-» fiilinin olumsuzu gelir: «Ali hasta değil.» → «Ali'nin hasta olmadığını söyledi.»
Gelecek için «-(y)AcAk» kullanılır: «Yarın hava güzel olacak.» → «Yarın havanın güzel olacağını söyledi.»
«var» ve «yok» cümleleri de aynı yolla aktarılır: «Param var.» → «Parasının olduğunu söyledi.»; «Param yok.» → «Parasının olmadığını söyledi.»
Dikkat: «var» aktarılırken «olduğunu», «yok» aktarılırken «olmadığını» olur. İkisi de «ol-» fiiline döner.
Bu yapı düşünce ve bilgi bildiren cümlelerde çok kullanılır: «Bunun doğru olduğunu düşünüyorum.», «Onun haklı olduğunu anladım.», «Sorunun kolay olmadığını gördük.»
Günlük konuşmada da sık geçer: «Yorgun olduğunu söyledi.», «Evde olmadığını biliyorum.»
Bu konuyla dolaylı anlatım ünitesi tamamlanıyor. Üç konuda da aynı mantık işledi: aktarılan cümlenin yüklemi adlaşır, öznesi ilgi eki alır, aktaran fiil sonda durur.
Örnekler
- Ali'nin hasta olduğunu söyledi.
- Bunun doğru olduğunu düşünüyorum.
- Yarın havanın güzel olacağını söylediler.
- Onun evde olmadığını biliyorum.
- Hiç paramın olmadığını kimseye söyleme.