Türkçe Dilbilgisi › Günlük Kullanım
Saati Söyleme (-(y)A var / -(y)I geçiyor / geçe / kala)
Seviye A1Günlük Kullanım
Türkçede saatler tam saat, geçe ve kala yapılarıyla söylenir.
Türkçede zamanı ifade ederken saatin kaç olduğunu bildirmek ile bir eylemin saat kaçta yapıldığını bildirmek arasında önemli bir fark vardır. Saatin kaç olduğunu söylerken, yani tam durum bildirirken "geçiyor" ve "var" kelimeleri kullanılır. Yelkovan saatin ilk yarısındayken (1-29 dakikalar arası) saat sayısına belirtme eki "-(y)I" eklenir, ardından dakika söylenir ve sonuna "geçiyor" kelimesi getirilir; örneğin "Saat beşi on geçiyor" denir. Yelkovan saatin ikinci yarısındayken (31-59 dakikalar arası) ise bir sonraki saat esas alınır, saate yönelme eki "-(y)A" getirilir, kalan dakika söylenir ve "var" kelimesi kullanılır; örneğin "Saat üçe yirmi var" denir. Dakika otuz olduğunda "buçuk", sıfır olduğunda ise doğrudan saat sayısı söylenir.
Bir eylemin saat kaçta gerçekleştiğini bildirirken ise durum bildiren ifadeler değişir. "Geçiyor" yerine "geçe", "var" yerine ise "kala" sözcükleri tercih edilir. Örneğin, "Saat kaçta buluşuyoruz?" sorusuna yanıt verirken saat beşi on geçiyorsa "Beşi on geçe buluşuyoruz", saat üçe yirmi dakika varsa "Üçe yirmi kala buluşuyoruz" yapısı kullanılır. Tam ve yarım saatlerde ise zamana bulunma eki "-da / -de" getirilerek "Saat sekizde ders başlıyor" veya "Saat dokuz buçukta evden çıkıyorum" şeklinde ifade edilir.
Kısaca “Saat kaç?” sorusuna; Saat iki (02.00)., Saat üçü beş geçiyor (15.05)., Saat Yediye on var (18.50). gibi cevaplar verilirken “Saat kaçta?” sorusuna; Saat ikide (02.00’de)., Saat üçü beş geçe (15.05’te)., Saat yediye on kala (18.50’de). gibi cevaplar verilir.
Örnekler
- Saat dörde on var.
- Toplantı ikiye çeyrek kala bitiyor.
- Saat yediyi yirmi geçiyor.
- Tren dördü yirmi geçe kalkıyor.
- Saat iki buçuk.