Türkçe Dilbilgisi › Ulaçlar
Karşıtlık Hâli (-DIk / -(y)AcAk + iyelik hâlde)
Seviye B2Ulaçlar
Beklenenin tersine bir durumu anlatır: param olmadığı hâlde o kitabı aldım.
Bu ulaç, beklenenin TERSİNE bir durumu anlatır: «Param olmadığı hâlde o kitabı aldım.» — param olmamasına karşın aldım.
Yapı: fiil + «-DIk» / «-(y)AcAk» + iyelik eki + «hâlde». Bil-diğ-i hâlde.
İyelik eki özneyi gösterir: bildiğim hâlde, bildiğin hâlde, bildiği hâlde, bildiğimiz hâlde, bildiğiniz hâlde, bildikleri hâlde.
Geçmiş ve şimdiki zaman için «-DIk» kullanılır; gelecek için «-(y)AcAk»: «Kazanacağı hâlde yarışmadı.»
Bu yapı, ileride göreceğiniz «rağmen/karşın» edatlarıyla çok yakın anlamlıdır; ikisi de karşıtlık ailesindendir.
Olumsuz biçim düzenlidir: bilmediği hâlde, gelmeyeceği hâlde.
Ana cümle genellikle beklenmedik bir sonuç bildirir; bu ters ilişkiyi vurgulamak yapının özüdür.
Bu yapı yazı dilinde sık geçer; resmî ve edebî metinlerde de kullanılır.
«hâlde» yerine bazen şapkasız «halde» de yazılır; ikisi de kullanılır ama TDK «hâlde» biçimini önerir.
Karşılaştırın: «Hasta olduğu hâlde işe gitti.» beklenmedik bir davranışı anlatır; «Hasta olduğu için işe gitmedi.» ise beklenen bir sonucu anlatır. İkisi de «-DIk» kullanır ama anlamları zıttır.
Örnekler
- Param olmadığı hâlde o kitabı aldım.
- Hava kötü olduğu hâlde dışarı çıktık.
- Çok çalıştığı hâlde sınavı geçemedi.
- Uyarıldığı hâlde aynı hatayı yaptı.
- Yorgun olduğum hâlde toplantıya katıldım.