Türkçe Dilbilgisi › Fiil Çekimi
İstek Kipi (-(y)AyIm / -(y)AlIm)
Seviye A1Fiil Çekimi
Konuşanın kendi yapmak istediğini ve birlikte yapma teklifini anlatan çekimdir.
İstek kipi, konuşanın yapmak istediği işi ya da karşısındakine yaptığı teklifi anlatır: «Ben bakayım.», «Hadi sinemaya gidelim.»
Emir kipinin «ben» ve «biz» biçimi olmadığı için bu boşluğu istek kipi doldurur. Bu yüzden günlük Türkçede istek kipinin en çok kullanılan biçimleri birinci kişi biçimleridir.
«Ben» için «-ayım, -eyim» eki gelir: bakayım, sorayım, gideyim, geleyim. Kalın ünlülü fiillerde «-ayım», ince ünlülü fiillerde «-eyim» olur.
«Biz» için «-alım, -elim» eki gelir: bakalım, soralım, gidelim, gelelim.
Fiil ünlüyle bitiyorsa araya «y» kaynaştırma harfi girer: bekle - bekleyeyim, bekleyelim; oku - okuyayım, okuyalım; başla - başlayalım.
Olumsuz biçimde önce «-ma, -me» eki gelir, sonra istek eki eklenir; olumsuzluk eki ünlüyle bittiği için araya «y» girer: gitmeyeyim, gitmeyelim, beklemeyelim.
Soru biçiminde «mı, mi, mu, mü» ayrı yazılır. Bu soru bir teklif ya da izin sorusudur: «Gidelim mi?», «Pencereyi açayım mı?», «Sana yardım edeyim mi?»
İstek cümleleri sık sık «hadi», «haydi», «isterseniz», «gel» gibi sözlerle başlar: «Hadi başlayalım.», «Gel, biraz yürüyelim.»
Bu kipin diğer kişilerdeki biçimleri (gelesin, gele, gelesiniz, geleler) günlük konuşmada kullanılmaz; daha çok atasözlerinde, dualarda ve şiirde görülür. A1 düzeyinde «ben» ve «biz» biçimlerini bilmek yeterlidir.
Örnekler
- Hadi bu akşam sinemaya gidelim.
- Ben kapıyı açayım.
- Yarın erken kalkalım mı?
- Bugün dışarı çıkmayalım, hava çok soğuk.
- Sana bir kahve yapayım mı?