Türkçe Dilbilgisi › Birleşik Zamanlar
Gerekliliğin Hikâyesi (-mAlIydI)
Seviye B1Birleşik Zamanlar
Geçmişte gerekli olan ama yapılmayan iş: pişmanlık ve eleştiri bildirir.
Bu çekim, geçmişte yapılması gereken ama YAPILMAYAN bir işi anlatır: «Dün erken yatmalıydım.» Yani yatmam gerekiyordu, ama yatmadım.
Yapı iki ekin birleşimidir: gereklilik eki «-mAlI» + belirli geçmiş zaman eki «-(y)dI» + kişi eki. Gel-meli-y-di-m.
Kişilere göre çekimi: gelmeliydim, gelmeliydin, gelmeliydi, gelmeliydik, gelmeliydiniz, gelmeliydiler.
Olumsuz biçimde olumsuzluk eki fiile gelir: «Bunu söylememeliydim.», «Bu kadar çok yememeliydik.»
Soru biçiminde «mı, mi, mu, mü» ayrı yazılır: «Ona söylemeli miydim?», «Daha erken çıkmalı mıydık?»
Yapının taşıdığı en güçlü duygu PİŞMANLIKTIR. Konuşan yapmadığı ya da yanlış yaptığı bir işten dolayı üzgündür: «Keşke dinleseydim, sana kızmamalıydım.»
İkinci kullanımı ELEŞTİRİDİR. Başkasının yapmadığı bir işi eleştirmek için kullanılır: «Bana haber vermeliydin!», «Toplantıya zamanında gelmeliydiniz.»
Şimdiki gereklilikle farkı çok nettir: «Gitmeliyim.» iş henüz yapılmadı ama yapılabilir; «Gitmeliydim.» iş artık yapılamaz, zaman geçti.
Örnekler
- Dün gece erken yatmalıydım, bugün çok yorgunum.
- Bana haber vermeliydin!
- Bu kadar çok yememeliydik.
- Toplantıya zamanında gelmeliydiniz.
- Ona bunu söylemeli miydim?