Türkçe Dilbilgisi › Birleşik Zamanlar
Geniş Zamanın Hikâyesi (-(A/I)rdI)
Seviye B1Birleşik Zamanlar
Geçmişte tekrarlanan alışkanlıkları anlatır: çocukken her gün parkta oynardık.
Bu çekim, geçmişte düzenli olarak tekrarlanan alışkanlıkları anlatır: «Çocukken her gün parkta oynardık.», «Dedem her sabah gazete okurdu.»
Yapı iki ekin birleşimidir: geniş zaman eki «-(A/I)r» + belirli geçmiş zaman eki «-DI» + kişi eki. Gel-ir-di-m.
Kişilere göre çekimi: gelirdim, gelirdin, gelirdi, gelirdik, gelirdiniz, gelirlerdi.
A2'de öğrendiğiniz şimdiki zamanın hikâyesiyle («-(I)yordu») arasındaki fark önemlidir. «Dün akşam kitap okuyordum.» belirli bir anda süren tek bir olayı anlatır; «Her akşam kitap okurdum.» ise tekrarlanan bir alışkanlığı.
Bu yüzden ikisi çoğunlukla farklı sözlerle kullanılır: «-(I)yordu» ile o sırada, tam o anda, dün akşam; «-(A/I)rdI» ile her gün, her yaz, çoğu zaman, eskiden.
Olumsuz biçim geniş zamanın olumsuzu üzerine kurulur: gelmezdim, gelmezdin, gelmezdi, gelmezdik.
Burada dikkat edilecek bir nokta var: geniş zamanın kendisinde olumsuz birinci kişi düzensizdir («gelmem», «gelmeyiz»), ama hikâyesinde bu düzensizlik YOKTUR. Düzenli olarak «gelmezdim», «gelmezdik» denir.
Soru biçiminde «mı, mi, mu, mü» ayrı yazılır: «Her yaz denize gider miydiniz?»
İkinci kullanımı geçmişteki genel doğrulardır: «Eskiden bu sokakta hiç araba geçmezdi.»
Bu çekim anı anlatan metinlerde çok geçer. Çocukluğunu anlatan biri neredeyse her cümlesinde bu biçimi kullanır: «Yazları köye giderdik, akşamları bahçede otururduk, dedem bize masal anlatırdı.»
Bu yapı ayrıca gerçekleşmemiş şart cümlelerinin sonucunu da kurar: «Bilseydim gelirdim.» Şart kipini bu ünitede ilerideki konularda göreceksiniz.
Örnekler
- Çocukken her gün parkta oynardık.
- Dedem her sabah gazete okurdu.
- Yazları köye gider, akşamları bahçede otururduk.
- Eskiden bu sokaktan hiç araba geçmezdi.
- Her yaz denize gider miydiniz?