Türkçe Dilbilgisi › Birleşik Zamanlar
Gelecek Zamanın Hikâyesi (-(y)AcAktI)
Seviye B1Birleşik Zamanlar
Geçmişte planlanan ama gerçekleşmeyen işleri anlatır: dün gelecektim ama hastalandım.
Bu çekim, geçmişte planlanmış ama GERÇEKLEŞMEMİŞ işleri anlatır: «Dün size gelecektim ama hastalandım.» Plan vardı, uygulanmadı.
Yapı iki ekin birleşimidir: gelecek zaman eki «-(y)AcAk» + belirli geçmiş zaman eki «-DI» + kişi eki. Gel-ecek-ti-m.
Kişilere göre çekimi: gelecektim, gelecektin, gelecekti, gelecektik, gelecektiniz, geleceklerdi. Ekin sonundaki «k» sert olduğu için geçmiş zaman eki sertleşir: «-tı, -ti».
Olumsuz biçimde olumsuzluk eki fiile gelir: «Gelmeyecektim ama fikrimi değiştirdim.»
Soru biçiminde «mı, mi, mu, mü» ayrı yazılır: «Bugün gelecek miydiniz?»
Cümle çoğunlukla iki bölümlüdür: önce plan, sonra planı bozan sebep. «Sana telefon edecektim, unuttum.», «Toplantıya katılacaktık, trafiğe takıldık.»
İkinci kullanımı geçmişten bakınca gelecek olan bir olayı anlatmaktır: «O gün akşam sinemaya gidecektik, bütün gün onu konuştuk.» Burada iş gerçekleşmiş de olabilir.
Üçüncü kullanımı kibar bir giriştir: «Size bir şey soracaktım.» Konuşan aslında şimdi soracaktır; bu biçim cümleyi yumuşatır ve nazikleştirir.
Aynı incelik isteklerde de görülür: «Bir bilgi alacaktım.», «Randevu almak istiyordum.» Bu kalıplar mağazada, resmî dairede ve telefonda çok kullanılır.
Gerekliliğin hikâyesiyle karıştırmayın: «Gelmeliydim.» gelmenin GEREKLİ olduğunu ama yapılmadığını söyler; «Gelecektim.» ise gelmeyi PLANLADIĞIMI ama yapmadığımı.
Örnekler
- Dün size gelecektim ama hastalandım.
- Sana telefon edecektim, unuttum.
- Toplantıya katılacaktık, trafiğe takıldık.
- Merhaba, size bir şey soracaktım.
- Bugün gelecek miydiniz?