Türkçe Dilbilgisi › Bağlaçlar
Eşleşen Bağlaçlar (hem … hem / ya … ya / ne … ne)
Seviye A2Bağlaçlar
İki parçası birlikte çalışan bağlaçlar; «ne … ne» yüklemi olumlu bırakır.
Bazı bağlaçlar tek başına değil, İKİ PARÇA hâlinde kullanılır. Her parça bağlanan öğelerden birinin önünde durur: hem … hem, ya … ya, ne … ne.
«hem … hem (de)» iki şeyin BİRLİKTE olduğunu anlatır: «Hem çalışıyor hem okuyor.», «Bu ev hem büyük hem de ucuz.» İkinci parçaya «de» eklemek çok yaygındır.
«ya … ya (da)» SEÇENEK sunar; ikisinden biri olacaktır: «Ya sen gel ya ben geleyim.», «Akşam ya sinemaya ya da tiyatroya gideceğiz.»
«ne … ne (de)» ikisinin de OLMADIĞINI anlatır: «Ne çay ne kahve içerim.» Yani ikisini de içmem.
«ne … ne» bağlacının en önemli kuralı şudur: cümlenin yüklemi OLUMLU kalır. Bağlacın kendisi zaten olumsuzluk taşır. «Ne çay ne kahve içerim.» doğrudur; «Ne çay ne kahve içmem.» yanlıştır.
Bu kural öğrenciler için en zor noktadır, çünkü cümlenin anlamı olumsuz olduğu hâlde fiil olumlu çekimlenir.
Bağlaçların iki parçası da AYRI yazılır ve bağladıkları öğelerin önünde durur: «hem Ali hem Ayşe», «ya bugün ya yarın», «ne dün ne bugün».
Bu bağlaçlar isimleri, sıfatları ve cümleleri bağlayabilir: «hem güzel hem ucuz» (sıfat), «hem geldi hem yardım etti» (cümle).
İkiden fazla öğe de bağlanabilir: «Ne çay ne kahve ne de ayran içerim.»
«ya … ya da» yapısında ikinci parçaya çoğunlukla «da» eklenir; «hem … hem de» yapısında da aynı şey olur. «Ne … ne de» biçiminde de «de» kullanılır.
Örnekler
- Kardeşim hem çalışıyor hem okuyor.
- Bu ev hem büyük hem de ucuz.
- Akşam ya sinemaya ya da tiyatroya gideceğiz.
- Ne çay ne kahve içerim, yalnızca su içerim.
- O gün ne Zeynep geldi ne de Yusuf.