Türkçe Dilbilgisi › Edatlar
Zaman Edatları (-DAn önce / -DAn sonra / -mAdAn önce / -DIktAn sonra)
Seviye A1Edatlar
Bu yapılar, iki olayın gerçekleşme sırasını anlatmak için kullanılır.
Türkçede iki olayın hangi sırayla gerçekleştiğini anlatmak için önce ve sonra kelimeleri kullanılır. Bu kelimeler isimlerle ve fiillerle birlikte kullanılabilir.
Bir isimden veya bir zaman ifadesinden söz ederken -dan/-den önce ve -dan/-den sonra yapıları kullanılır. Örneğin Dersten önce kahve içiyorum., Yemekten sonra yürüyüş yapıyoruz., Toplantıdan sonra eve gideceğim. Bu yapılarda isim uzaklaşma durumu eki -DAn alır.
İki fiili birbirine bağlamak istediğimizde farklı kalıplar kullanırız. Bir iş yapılmadan önce gerçekleşen başka bir işi anlatırken -madan/-meden önce yapısı kullanılır. Örneğin Uyumadan önce kitap okuyorum., Evden çıkmadan önce kapıyı kilitliyorum., Yemek yemeden önce ellerimi yıkıyorum.
Bir iş tamamlandıktan sonra gerçekleşen başka bir işi anlatırken -dıktan/-dikten/-duktan/-dükten sonra yapısı kullanılır. Örneğin Kahvaltı yaptıktan sonra okula gidiyorum., Ders çalıştıktan sonra dinleniyorum., Film bittikten sonra eve döndük.
Bu yapılarda önce her zaman ilk gerçekleşecek olaydan, sonra ise ikinci gerçekleşecek olaydan söz eder. Bu nedenle cümlede olayların sırası açık ve anlaşılır olur.
Bu yapılar günlük konuşmada çok sık kullanılır. Özellikle günlük rutinleri, planları ve bir gün içinde yapılan işleri anlatırken -dan önce, -dan sonra, -madan önce ve -dıktan sonra yapılarından yararlanılır.
Örnekler
- Toplantıdan sonra eve gideceğim.
- Uyumadan önce dişlerimi fırçalıyorum.
- Film bittikten sonra eve döndük.
- Okula gitmeden önce kahvaltı yapıyorum.
- Spor yaptıktan sonra duş alıyorum.