Türkçe Dilbilgisi › Dolaylı Anlatım
Fiil Cümlelerinde Dolaylı Anlatım (-DIğInI / -(y)AcAğInI söyle-)
Seviye B2Dolaylı Anlatım
Haber cümlelerinin ekle aktarılması: Ali'nin geldiğini söyledi.
A2'de aktarmanın iki yolunu öğrenmiştiniz: sözü olduğu gibi tekrarlamak («Ali «Geliyorum.» dedi.») ve emirleri ekle aktarmak («Gelmemi söyledi.»). Bu ünitede HABER cümlelerinin ekle aktarılmasını göreceksiniz.
Yapı, bir önceki ünitedeki sıfat-fiilin üzerine kurulur: fiil + «-DIk» ya da «-(y)AcAk» + iyelik eki + belirtme durumu eki. Gel-diğ-in-i.
«Ali geldi.» cümlesini aktaralım: «Ali'nin geldiğini söyledi.» Görüldüğü gibi asıl cümlenin öznesi ilgi eki alır, yüklemi ise adlaşır.
İyelik eki asıl cümlenin öznesini gösterir: geldiğimi, geldiğini, geldiğini, geldiğimizi, geldiğinizi, geldiklerini.
Zamanı ek belirler: «-DIk» geçmiş ve şimdiki zaman için, «-(y)AcAk» gelecek için kullanılır. «Geldiğini söyledi.» (geldi ya da geliyor), «Geleceğini söyledi.» (gelecek).
Olumsuz biçim düzenlidir: «Gelmediğini söyledi.», «Anlamadığımı düşünüyor.», «Gelmeyeceğinizi duydum.»
Bu yapıyla kullanılan fiiller çoktur: söylemek, anlatmak, duymak, bilmek, öğrenmek, sanmak, düşünmek, unutmak, hatırlamak, fark etmek.
Aktarma sırasında kişi sözleri değişir. «Ben geliyorum.» diyen kişinin sözünü aktarırken «geldiğini» deriz; çünkü artık konuşan biz değiliz.
Zaman sözleri de değişebilir: «Yarın geleceğim.» sözü bir gün sonra aktarılırsa «Bugün geleceğini söyledi» olur.
«diye» ile aktarma hâlâ doğrudur ve günlük konuşmada sık kullanılır; fark üsluptadır. «Ali «Geliyorum.» dedi.» sözü olduğu gibi verir, «Ali'nin geldiğini söyledi.» ise özetler.
Yazı dilinde, haberlerde ve resmî metinlerde neredeyse her zaman ekli biçim kullanılır: «Bakan, çalışmaların sürdüğünü açıkladı.»
Bu ünitede önce haber cümlelerini, sonra soru cümlelerini, en sonunda isim cümlelerini aktarmayı göreceksiniz. Üçünde de aynı mantık işler.
Örnekler
- Ali'nin dün İstanbul'a gittiğini duydum.
- Yarın toplantıya katılacağını söyledi.
- Onların bu haberi bilmediğini sanıyorum.
- Bakan, çalışmaların sürdüğünü açıkladı.
- Senin bu konuyu anlamadığını fark ettim.