Türkçe Dilbilgisi › Ulaçlar
Bitiş Ulaçları (-(y)AnA / -(y)IncAyA kadar, dek)
Seviye B2Ulaçlar
Bir olaya kadar süren zamanı anlatır: sen gelene kadar bekledim.
Bu yapı, bir eylemin BAŞKA BİR OLAYA KADAR sürdüğünü anlatır: «Sen gelene kadar seni bekledim.» — bekleme işi senin gelmenle bitti.
İki biçimi vardır ve anlamları aynıdır: «-(y)AnA kadar» ve «-(y)IncAyA kadar». «Gelene kadar» ile «gelinceye kadar» arasında anlam farkı yoktur.
«-(y)AnA» biçimi bir önceki ünitede öğrendiğiniz «-(y)An» sıfat-fiilinin yönelme durumu almış hâlidir: gelen + e → gelene.
«-(y)IncAyA» biçimi ise B1'de öğrendiğiniz «-(y)IncA» ulacının yönelme durumu almış hâlidir: gelince + ye → gelinceye. Bu biçim daha uzundur ve yazı dilinde tercih edilir.
«kadar» yerine «dek» de kullanılabilir; anlamı aynıdır ama daha çok yazı dilinde geçer: «gelene dek», «bitinceye dek».
Fiil ünlüyle bitiyorsa «-(y)AnA» biçiminde araya «y» girer: bekle - bekleyene kadar, oku - okuyana kadar.
Ulaç alan fiil çekimlenmez; cümlenin zamanı ve kişisi yüklemden okunur: «Gelene kadar bekle.», «Gelene kadar bekledim.», «Gelene kadar bekleyeceğim.»
Bu yapıda iki eylemin öznesi farklı olabilir: «Sen gelene kadar ben bekledim.» — gelen sen, bekleyen ben.
«kadar» sözcüğünü daha önce iki ayrı anlamda görmüştünüz: A1'de sınır edatı olarak («eve kadar»), A2'de eşitlik olarak («benim kadar»). Burada ise ZAMAN SINIRI bildirir.
Bu yapı OLUMLU fiille kurulur. Beklemenin bittiği anı, olan bir olay belirler: «Yağmur dinene kadar bekleyelim.» Aynı şeyi olumsuz fiille söylemeyiz; «yağmur yağmayana kadar bekleyelim» denmez.
Bu konuyla B2'nin zaman ulaçları bölümü tamamlanıyor. Bir sonraki ünitede dolaylı anlatıma geçeceğiz.
Örnekler
- Sen gelene kadar seni bekledim.
- Yemek bitinceye kadar kimse masadan kalkmadı.
- Hava kararana kadar bahçede oynadılar.
- Otobüs gelene dek durakta durduk.
- Yağmur dinene kadar burada bekleyelim.