Türkçe Dilbilgisi › Cümle Yapısı
Belirsiz Geçmiş Zaman İsim Cümlesi (-(y)mIş)
Seviye A2Cümle Yapısı
İsim cümlelerinin duyulan geçmişi: öğrenciymiş, ucuzmuş, evde değilmiş.
İsim cümlelerinin geçmişini A1'de «-(y)DI» ile öğrenmiştiniz: «Ali o zaman öğrenciydi.» Konuşan bunu biliyor ya da görmüştür.
Aynı cümleyi duyduğumuz bir bilgiye dayanarak kurarsak «-(y)mIş» kullanırız: «Ali o zaman öğrenciymiş.» Konuşan bunu başkasından duymuştur.
Ek büyük ünlü uyumuna uyar: -mış, -miş, -muş, -müş. Yorgunmuş, güzelmiş, mutluymuş, küçükmüş.
Kelime ünlüyle bitiyorsa araya «y» kaynaştırma harfi girer: hasta - hastaymış, öğrenci - öğrenciymiş, mutlu - mutluymuş.
Önemli fark: «-(y)DI» ekinde sert ünsüzden sonra sertleşme olur (küçüktü, sıcaktı), ama «-(y)mIş» ekinde sertleşme YOKTUR: küçükmüş, sıcakmış, gençmiş.
Kişi ekleri ekten sonra gelir: öğrenciymişim, öğrenciymişsin, öğrenciymiş, öğrenciymişiz, öğrenciymişsiniz, öğrenciymişler/öğrencilermiş.
Olumsuz biçim «değil» kelimesiyle kurulur ve ek «değil»in üzerine gelir: «Ali o gün evde değilmiş.», «Hava hiç de güzel değilmiş.»
Soru biçiminde «mı, mi, mu, mü» ayrı yazılır ve ek soru edatının üzerine gelir: «Ali hasta mıymış?», «Sınav zor muymuş?»
«var» ve «yok» cümleleri de aynı ekle kurulur: «Toplantıda otuz kişi varmış.», «Dün sınıfta kimse yokmuş.»
Bu yapı hem duyulan bilgiyi aktarmak («Yeni öğretmen çok iyiymiş.») hem de sonradan fark edilen bir durumu söylemek («Bu lokanta çok ucuzmuş!») için kullanılır.
Örnekler
- Ali o zamanlar üniversite öğrencisiymiş.
- Bu lokanta çok ucuzmuş.
- Dün İstanbul'da hava çok soğukmuş.
- Ayşe o gün evde değilmiş.
- Toplantıda otuz kişi varmış.