Türkçe Dilbilgisi › Fiil Çekimi
Belirsiz Geçmiş Zaman (-mIş)
Seviye A2Fiil Çekimi
Konuşanın kendi görmediği, başkasından duyduğu ya da sonradan fark ettiği geçmiş eylemler.
Belirsiz geçmiş zaman, konuşanın olaya tanık OLMADIĞI geçmiş eylemleri anlatır: «Ali dün İstanbul'a gitmiş.» Konuşan bunu görmemiş, başkasından duymuştur.
A1'de öğrendiğiniz belirli geçmiş zaman («-DI») ile arasındaki fark tanıklıktır. «Dün yağmur yağdı.» diyen kişi yağmuru görmüştür; «Dün gece yağmur yağmış.» diyen kişi sabah ıslak yolları görüp anlamıştır.
Ekin dört biçimi vardır ve büyük ünlü uyumuna uyar: -mış, -miş, -muş, -müş. Bakmış, gelmiş, olmuş, gülmüş.
Bu ekte ünsüz sertleşmesi YOKTUR. «-DI» eki «gitti, yaptı» gibi sertleşirken «-mIş» her zaman «m» ile başlar: gitmiş, yapmış, açmış, seçmiş.
Kişi ekleri ekten sonra gelir: gelmişim, gelmişsin, gelmiş, gelmişiz, gelmişsiniz, gelmişler.
Olumsuz biçimde önce «-ma, -me» olumsuzluk eki gelir: gelmemiş, yapmamış, okumamışlar.
Soru biçiminde «mı, mi, mu, mü» ayrı yazılır: «Ali gelmiş mi?», «Sen anaokuluna gitmiş misin?»
Bu zamanın en tanıdık kullanımı masallardır. Masallar baştan sona bu zamanla anlatılır: «Bir varmış bir yokmuş, evvel zaman içinde bir padişah varmış...»
İkinci kullanımı sonradan fark etmedir. Bir şeyin farkına o anda varan kişi bu zamanı kullanır: «Yağmur yağmış!», «Kek çok güzel olmuş!», «Cüzdanımı düşürmüşüm.»
Üçüncü kullanımı duyduğunu aktarmadır: «Ayşe hasta olmuş, bugün gelmeyecek.», «Yeni müdür çok iyiymiş diye duydum.»
Bu zamanla sık kullanılan sözler: duyduğuma göre, galiba, demek ki, meğer.
Örnekler
- Duyduğuma göre Ali yeni bir ev almış.
- Bir varmış bir yokmuş, bir zamanlar bir padişah varmış.
- Kek çok güzel olmuş, eline sağlık.
- Ayşe dün okula gelmemiş.
- Sen bu filmi izlemiş misin?