Türkçe Dilbilgisi › Dolaylı Anlatım
Aktarma Kalıpları (-DAn / -(y)A … diye söyle- / iste- / rica et-)
Seviye A2Dolaylı Anlatım
Birinin sözünü olduğu gibi aktarmanın en kolay yolu: «diye» ile aktarma ve durum ekleri.
Birinin söylediğini aktarmanın en kolay yolu, sözü olduğu gibi tekrarlayıp arkasına «diye» ve bir fiil eklemektir: «Ali bana «Yarın erken gel.» diye söyledi.»
«diye» hiç değişmez; ne ünlü uyumuna uyar ne de ek alır. Her zaman aktarılan sözden sonra ve ayrı yazılır.
«diye» ile birlikte en çok şu fiiller kullanılır: söyle-, sor-, bağır-, iste-, rica et-, emret-.
Sözün KİME söylendiğini yönelme durumu eki gösterir: bana, sana, ona, bize, size, onlara. «Öğretmen bize «Kitapları açın.» dedi.»
Bir şeyin KİMDEN istendiğini ya da duyulduğunu uzaklaşma durumu eki gösterir: benden, senden, ondan, bizden. «Annem benden ekmek istedi.», «Öğretmen bizden ödev istedi.»
Soru cümleleri de aynı yolla aktarılır: «Ayşe bana «Nereye gidiyorsun?» diye sordu.»
Yazarken aktarılan söz tırnak içine alınır ve «diye» tırnaktan sonra ayrı yazılır. Konuşurken tırnak yoktur, ama ses tonu değişir.
«demek» fiili kullanıldığında «diye»ye gerek kalmaz: «Ali bana «Yarın gel.» dedi.» Bu da doğru bir aktarmadır.
Bu, aktarmanın en basit biçimidir; sözün ekle aktarıldığı biçimi (gelmesini söyledi) bu seviyenin ilerleyen konularında göreceksiniz.
Örnekler
- Ali bana «Yarın erken gel.» diye söyledi.
- Öğretmen bize «Kitapları açın.» dedi.
- Annem benden ekmek istedi.
- Ayşe bana «Nereye gidiyorsun?» diye sordu.
- Müdür bizden yardım rica etti.