Türkçe Dilbilgisi › Ulaçlar
Başlangıç Ulaçları (-DIğIndAn beri / -(y)AlI / -DI … -(y)AlI)
Seviye B2Ulaçlar
Bir olaydan bu yana geçen süreyi anlatır: buraya taşındığımdan beri, geleli iki saat oldu.
Bu konudaki yapılar, bir olayın olduğu andan BUGÜNE KADAR geçen süreyi anlatır: «Buraya taşındığımdan beri çok mutluyum.»
A1'de «-DAn beri» edatını isimlerle öğrenmiştiniz: «sabahtan beri», «geçen yıldan beri». Şimdi aynı edatı fiillerle kullanmayı göreceksiniz.
Birinci yapı «-DIğIndAn beri»dir ve tanıdık parçalardan kuruludur: fiil + «-DIk» + iyelik eki + uzaklaşma durumu «-DAn» + «beri». Taşın-dığ-ım-dan beri.
İyelik eki eylemi kimin yaptığını gösterir: geldiğimden beri, geldiğinden beri, geldiğimizden beri.
Yapıyı ezberlemeniz gerekmiyor; üç parçayı da daha önce ayrı ayrı öğrendiniz. Yeni olan tek şey bunların bir arada kullanılmasıdır.
İkinci yapı «-(y)AlI» ekidir ve daha kısadır: «Buraya taşınalı üç yıl oldu.», «Seni göreli çok olmuş.»
«-(y)AlI» çoğunlukla geçen SÜREYİ söyleyen bir cümleyle birlikte gelir: «… yemek yiyeli iki saat oldu», «… geleli bir hafta olacak».
Üçüncü biçimde aynı fiil iki kez yazılır: önce görülen geçmiş zaman, sonra «-(y)AlI» eki. «Geldi geleli hiç konuşmadı.», «Gittim gideli hiç görmedim.»
Bu üçüncü biçim vurguludur ve çoğunlukla bir yakınma ya da şaşkınlık taşır: «Başladı başlayalı bir şey anlamadım.»
Olumsuz biçimler bu yapılarda seyrektir. Bir şeyin olmadığı süre çoğunlukla «-mAyAlI» ile anlatılır: «Görüşmeyeli çok oldu.»
Cümlenin ikinci bölümü çoğunlukla şimdiki zaman ya da geçmiş zamanla kurulur: «Taşındığımdan beri burada oturuyorum.», «Geleli iki saat oldu.»
Örnekler
- Buraya taşındığımdan beri çok mutluyum.
- Okul biteli neredeyse bir yıl olmuş.
- Geldi geleli tek kelime konuşmadı.
- Görüşmeyeli çok oldu, nasılsın?
- Bu işe başladığımdan beri hiç izin kullanmadım.