Türkçe Dilbilgisi › Ulaçlar
Amaç Yapıları (-mAk için / -mAsI için / -mAk üzere)
Seviye A2Ulaçlar
Bir işi niçin yaptığımızı anlatan yapılar: öğrenmek için, gelmesi için, çıkmak üzere.
Bir eylemin amacını, yani «niçin» sorusunun cevabını anlatmak için adlaşmış fiile «için» edatı eklenir: «Türkçe öğrenmek için Türkiye'ye geldim.»
«için» edattır, ayrı yazılır ve kendinden önceki adlaşmış fiile bağlanır.
İki cümlenin ÖZNESİ AYNIYSA «-mAk için» kullanılır: «Ders çalışmak için kütüphaneye gittim.» — çalışan da giden de benim.
ÖZNELER FARKLIYSA adlaşan fiil iyelik eki alır ve «-mAsI için» olur: «Çocuğumun iyi bir okula gitmesi için çok çalışıyorum.» — çalışan ben, gidecek olan çocuğum.
Bu ayrım bu konunun en önemli noktasıdır. Özne aynıysa iyelik eki YOKTUR, farklıysa iyelik eki ZORUNLUDUR.
Olumsuz amaçlar da aynı yolla kurulur: «Geç kalmamak için erken çıktım.», «Hasta olmaman için sıkı giyin.»
«için» edatı isimlerle de kullanılır ve o zaman «kimin yararına» anlamı verir: «Senin için aldım.», «Çocuklar için bir oyun alanı yapıldı.»
«-mAk üzere» yapısı iki ayrı anlam taşır. Birincisi amaçtır ve resmî dile aittir: «Bilgi vermek üzere geldim.»
İkinci anlamı çok yakın bir zamandır: «Toplantı başlamak üzere.» yani birazdan başlayacak. «Otobüs kalkmak üzere.», «Yemek bitmek üzere.»
«Görüşmek üzere!» kalıbı vedalaşırken kullanılır ve «yakında görüşürüz» demektir.
Amaç sorusu «niçin, neden, ne için» ile sorulur: «Niçin Türkiye'ye geldiniz?» — «Türkçe öğrenmek için.»
Örnekler
- Türkçe öğrenmek için Türkiye'ye geldim.
- Geç kalmamak için erken çıktım.
- Çocuğumun iyi bir okula gitmesi için çok çalışıyorum.
- Otobüs kalkmak üzere, acele edelim.
- Haftaya görüşmek üzere!