Türkçe Dilbilgisi › Adlaştırma
Adlaştırmanın Çekimi (-mA / -mAk / -(y)Iş + iyelik + durum eki)
Seviye A2Adlaştırma
Adlaşan fiilin isim gibi çekimlenmesi: gelmeni istiyorum, kazanmasına sevindim.
Adlaşan bir fiil artık isim gibidir; bu yüzden isimlerin aldığı ekleri alır: önce iyelik eki, sonra durum eki. Gel-me-n-i istiyorum.
İyelik eki eylemi KİMİN yaptığını gösterir: benim gelmem, senin gelmen, onun gelmesi, bizim gelmemiz, sizin gelmeniz, onların gelmeleri.
«istemek» ve «rica etmek» belirtme durumu ister: «Gelmeni istiyorum.», «Erken gelmenizi rica ediyorum.»
«sevinmek», «şaşırmak», «üzülmek» ve «alışmak» yönelme durumu ister: «Kazanmasına sevindim.», «Gitmene şaşırdım.», «Erken kalkmaya alıştım.»
«korkmak», «hoşlanmak» ve «bıkmak» uzaklaşma durumu ister: «Geç kalmasından korkuyorum.», «Beklemekten bıktım.»
Bu yüzden yeni bir fiil öğrenirken hangi durumu istediğini de öğrenmek gerekir. Sözlükler bunu çoğunlukla gösterir.
Bir önceki konudaki kural burada da geçerlidir: «-mAk» biçimi durum eki alınca «-mA»ya döner. «Gelmek istiyorum.» ama «Gelmeni istiyorum.»
Olumsuz biçimde olumsuzluk eki fiile gelir, ekler sonra sıralanır: «Gelmemesini istiyorum.», «Gitmemene sevindim.»
Özne aynıysa iyelik ekine gerek kalmaz ve yalın biçim kullanılır: «Gelmek istiyorum.» (ben gelmek istiyorum). Özne farklıysa iyelik eki gelir: «Gelmeni istiyorum.» (sen geleceksin).
Bu yapı bir sonraki konunun, yani emir aktarımının temelidir.
Örnekler
- Yarın erken gelmeni istiyorum.
- Sınavı kazanmasına çok sevindim.
- Bu kadar geç kalmanıza şaşırdım.
- Erken kalkmaya artık alıştım.
- Onun gelmemesinden korkuyorum.