Türkçe Dilbilgisi › Ulaçlar
Zaman Ulacı (-(y)IncA)
Seviye B1Ulaçlar
Bir eylem biter bitmez diğerinin olduğunu anlatır: eve gelince beni ara.
«-ınca, -ince, -unca, -ünce» eki, bir eylem OLUR OLMAZ ikincisinin gerçekleştiğini anlatır: «Eve gelince beni ara.», «Ders bitince dışarı çıktık.»
Ek büyük ünlü uyumuna uyar: bakınca, gelince, okuyunca, gülünce.
Fiil ünlüyle bitiyorsa araya «y» kaynaştırma harfi girer: bekle - bekleyince, oku - okuyunca, başla - başlayınca.
Ulaç alan fiil çekimlenmez; cümlenin zamanı ve kişisi ikinci fiilden okunur: «Gelince ara.», «Gelince aradı.», «Gelince arayacağım.»
A2'de öğrendiğiniz «-(y)ken» ulacıyla karıştırmayın. «-(y)ken» iki eylemin AYNI ANDA sürdüğünü anlatır: «Ben yemek yaparken telefon çaldı.» — yemek yapmak sürüyordu. «-(y)IncA» ise birinin BİTİP diğerinin başladığını: «Yemeği yapınca telefon ettim.» — önce bitti, sonra aradım.
Bu yüzden «-(y)IncA» çoğunlukla sıralı olayların anlatıldığı metinlerde geçer: «Uyanınca perdeyi açtım, kahvaltıyı hazırlayınca çocukları uyandırdım.»
Diğer ulaçlardan farklı olarak burada İKİ EYLEMİN ÖZNESİ FARKLI OLABİLİR: «Ben eve gelince telefon çaldı.» — gelen ben, çalan telefon.
Olumsuz biçim «-mayınca, -meyince»dir ve çoğunlukla SEBEP anlamı taşır: «Cevap vermeyince merak ettim.» — cevap vermediği için merak ettim.
Olumlu biçim de bazen sebep bildirir: «Yağmur yağınca maç iptal edildi.» Burada yağmur hem zamanı hem sebebi gösterir.
Günlük dilde kalıplaşmış kullanımları vardır: «bakınca» (bir bakışta), «düşününce» (düşündüğümde), «olunca» (öyle olduğu için).
Cümlede «-(y)IncA»lı bölüm çoğunlukla başta durur; sonra asıl eylem gelir: «Ders bitince hemen eve gittik.»
B2 düzeyinde aynı işi gören başka ulaçlar da göreceksiniz («-DIğIndA», «-(y)Ip -mAz»); şimdilik bu biçim yeterlidir.
Örnekler
- Eve gelince bana haber ver.
- Ders bitince hemen dışarı çıktık.
- Ben eve gelince telefon çaldı.
- Cevap vermeyince çok merak ettim.
- Yağmur yağınca maç iptal edildi.