Türkçe Dilbilgisi › Ulaçlar
Yinelemeli Ulaç (-(y)A … -(y)A)
Seviye A2Ulaçlar
Aynı fiilin iki kez yinelenmesiyle süreklilik anlatan ulaç: koşa koşa, güle güle.
Bu ulaçta fiil «-a, -e» ekini alır ve İKİ KEZ yazılır: koşa koşa, güle güle, ağlaya ağlaya, baka baka. Yapı bir eylemin uzun süre ya da tekrar tekrar yapıldığını anlatır.
Ek büyük ünlü uyumuna uyar: kalın ünlülü fiillerde «-a» (koşa koşa, baka baka), ince ünlülü fiillerde «-e» (güle güle, gide gide).
Fiil ünlüyle bitiyorsa araya «y» girer: ağla - ağlaya ağlaya, bekle - bekleye bekleye, oku - okuya okuya.
İki kelime AYRI yazılır ve arasına hiçbir şey girmez: «koşa koşa» doğru, «koşakoşa» yanlıştır.
Anlam farkı önemlidir: «Koşarak geldi.» bir kez ve belirli bir biçimde gelmeyi anlatır; «Koşa koşa geldi.» ise yol boyunca sürekli koşmayı.
Yapı çoğunlukla uzun süre ve tekrar anlatır: «Bekleye bekleye yoruldum.», «Ağlaya ağlaya uyudu.», «Sora sora Bağdat bulunur.»
Bazı kalıplarda iki FARKLI fiil kullanılır: düşe kalka, ite kaka, gide gele. Bu kalıplar da aynı biçimde ayrı yazılır.
Günlük dilde kalıplaşmış biçimler vardır ve çok sık duyulur: «Güle güle!» (uğurlama), «Güle güle kullan!» (yeni bir şey alana), «Afiyet olsun, ye ye bitmiyor.»
Ulaç alan fiil çekimlenmez; cümlenin zamanı ve kişisi ikinci fiilden okunur: «Koşa koşa geldim.», «Koşa koşa geleceğiz.»
İki eylemin öznesi aynı olmalıdır: koşan da gelen de aynı kişidir.
Bu yapı C1+ düzeyinde deyimleşmiş kullanımlarıyla yeniden ele alınacaktır.
Örnekler
- Çocuk koşa koşa yanımıza geldi.
- Bekleye bekleye yoruldum.
- Bebek ağlaya ağlaya uyudu.
- Bütün gün seve seve çalıştık.
- Yolda düşe kalka ilerledik.