Türkçe Dilbilgisi › Ulaçlar
Karşıtlık Yapıları (-sA dA, -sA bile)
Seviye B2Ulaçlar
Karşıtlık ailesinin varsayımsal üyeleri: yağmur yağsa da çıkarım, zengin olsa bile mutlu olmaz.
Bu konuda karşıtlık ailesinin son iki üyesini göreceksiniz: «-sA dA» ve «-sA bile». İkisi de «olsa bile / olursa olsun» anlamı taşır.
B1'de öğrendiğiniz şart kipine («-sA») bir bağlaç eklenerek KARŞITLIK anlamı elde edilir: «Yağmur yağsa da çıkarım.» — yağmurun yağmasına aldırmadan çıkacağım demektir.
«-sA dA» yapısında «da/de» ayrı yazılır: yağsa da, gelse de, bilse de.
«-sA bile» aynı işi görür, biraz daha vurguludur: «Zengin olsa bile mutlu olmaz.» — zengin olması bile onu mutlu etmeye yetmez.
Bu yapı, önceki iki konudan farklı olarak GERÇEKLEŞMEMİŞ ya da HENÜZ BELLİ OLMAYAN bir durumu varsayar; şart kipi gibi hipotetiktir. «-DIk/-(y)AcAk hâlde» ve «-mAsInA rağmen» ise GERÇEKLEŞMİŞ ya da KESİN bir durumu anlatır.
Karşılaştırın: «Param olmadığı hâlde geldim.» (param gerçekten yoktu, geldim) ile «Param olmasa da gelirim.» (henüz belli değil, olmasa bile geleceğim) arasındaki fark GERÇEKLİK derecesidir.
Kişi eki fiile, şart kipinin kendi çekimiyle gelir: gelsem de, gelsen de, gelse de, gelsek de.
Olumsuz biçim düzenlidir: gelmesem de, bilmese bile.
Şimdi karşıtlık ailesinin tamamına bakalım: isimle «rağmen/karşın» (B1: yağmura rağmen), fiille gerçekleşmiş durumda «-DIk/-(y)AcAk hâlde» ya da «-mAsInA rağmen/karşın», fiille varsayımsal durumda «-sA dA/bile». Hepsi aynı soruya cevap verir: «Buna karşın mı?»
Günlük konuşmada «-sA da» ve «-sA bile» çok sık kullanılır, özellikle söz verirken ya da güvence verirken: «Ne olursa olsun gelirim, yağmur yağsa da.»
Örnekler
- Yağmur yağsa da pikniğe gideriz.
- Zengin olsa bile mutlu olmaz.
- Param olmasa da bu hediyeyi alırım.
- Geç kalsa bile onu bekleriz.
- Kimse inanmasa da doğruyu söyleyeceğim.