Türkçe Dilbilgisi › Cümle Yapısı
Geçmiş Zaman İsim Cümlesi (-(y)DI)
Seviye A1Cümle Yapısı
İsim cümlelerini geçmişe taşıyan «-(y)dI» ekini, olumsuz ve soru biçimleriyle birlikte gösterir.
İsim cümleleri bir kişiyi, bir varlığı ya da bir durumu anlatır: «Ben öğrenciyim.», «Hava güzel.», «Ali evde.» Bu cümleleri geçmişe taşımak için sonlarına «-dı, -di, -du, -dü» eki getirilir: «Ben öğrenciydim.», «Hava güzeldi.», «Ali evdeydi.»
Ekin hangi biçimde geleceğini büyük ünlü uyumu belirler. Son ünlü a veya ı ise -dı, e veya i ise -di, o veya u ise -du, ö veya ü ise -dü olur: yorgundu, güzeldi, mutluydu, küçüktü.
Kelime ünlüyle bitiyorsa iki ünlü yan yana gelmesin diye araya «y» kaynaştırma harfi girer: hasta - hastaydı, öğrenci - öğrenciydi, mutlu - mutluydu, sarı - sarıydı.
Kelime « f, s, t, k, ç, ş, h, p » sert ünsüzlerinden biriyle bitiyorsa ek de sertleşir ve «-tı, -ti, -tu, -tü» olur: sıcak - sıcaktı, genç - gençti, küçük - küçüktü, serbest - serbestti.
Ekten sonra kişi eki gelir: öğrenciydim, öğrenciydin, öğrenciydi, öğrenciydik, öğrenciydiniz, öğrenciydiler. Üçüncü çoğul kişide «Onlar öğrenciydi.» demek de doğrudur, ekin çoğul biçimi zorunlu değildir.
Olumsuz biçim «değil» kelimesiyle kurulur ve ek «değil»in üzerine gelir: «Ben öğrenci değildim.», «Hava güzel değildi.», «Onlar evde değildi.»
Soru biçiminde «mı, mi, mu, mü» ayrı yazılır ve ek soru edatının üzerine gelir: «Sen öğrenci miydin?», «Hava güzel miydi?», «Siz evde miydiniz?»
«var» ve «yok» cümleleri de aynı ekle geçmişe taşınır: «Sınıfta yirmi öğrenci vardı.», «Dün evde kimse yoktu.»
Bu cümleler çoğunlukla dün, geçen hafta, geçen yıl, o zaman, eskiden gibi geçmişi gösteren sözlerle birlikte kullanılır.
Örnekler
- Dün hava çok güzeldi.
- Ben o zaman İstanbul'da öğrenciydim.
- Sen dün akşam evde miydin?
- Bu kitap eskiden çok ucuzdu.
- O benim komşum değildi.