Türkçe Dilbilgisi › Birleşik Zamanlar
Dilek Kipinin Hikâyesi (-sAydI)
Seviye B1Birleşik Zamanlar
Gerçekleşmemiş dilekleri ve koşulları anlatır: bilseydim gelirdim.
Bu çekim, geçmişte GERÇEKLEŞMEMİŞ dilekleri ve koşulları anlatır: «Keşke dün gelseydin.» Gelmedin; konuşan bunu diliyor ama artık olamaz.
Yapı iki ekin birleşimidir: dilek eki «-sA» + belirli geçmiş zaman eki «-(y)dI» + kişi eki. Gel-se-y-di-m.
Kişilere göre çekimi: gelseydim, gelseydin, gelseydi, gelseydik, gelseydiniz, gelseydiler.
Olumsuz biçimde olumsuzluk eki fiile gelir: «Keşke o sözü söylemeseydim.», «Bu kadar geç kalmasaydık.»
Birinci kullanımı geçmişe yönelik dilektir ve neredeyse her zaman «keşke» ile gelir: «Keşke daha çok çalışsaydım.», «Keşke o gün seni dinleseydim.»
İkinci kullanımı gerçekleşmemiş koşuldur. Bu cümleler iki bölümlüdür: koşul «-sAydI», sonuç ise geniş zamanın hikâyesiyle kurulur. «Bilseydim gelirdim.» — bilmedim, o yüzden gelmedim.
Bu yapıyı dördüncü konuyla birlikte düşünün: «-(A/I)rdI» orada geçmişteki alışkanlığı anlatıyordu; burada gerçekleşmemiş bir sonucu anlatıyor. «Param olsaydı o arabayı alırdım.»
Sonuç bölümü bazen «-(y)AcAktI» ile de kurulur: «Erken çıksaydık treni kaçırmayacaktık.»
Şart kipiyle farkı zamandır ve gerçekleşme ihtimalidir: «Yarın gelirse görüşürüz.» olabilir bir koşuldur; «Dün gelseydi görüşürdük.» ise artık olamaz.
Gerekliliğin hikâyesiyle de karıştırmayın: «Gelmeliydin.» gelmenin gerekli olduğunu söyler ve eleştirir; «Gelseydin.» ise bunu diler.
Konuşmada yalnızca koşul bölümü söylenip sonuç söylenmeyebilir; ses tonu geri kalanı anlatır: «Ah, bir bilseydin!»
Örnekler
- Keşke dün bize de gelseydin.
- Bilseydim sana mutlaka söylerdim.
- Param olsaydı o arabayı alırdım.
- Erken çıksaydık treni kaçırmayacaktık.
- Keşke o sözü hiç söylemeseydim.