Türkçe Dilbilgisi › Fiil Çekimi
Dilek Kipi (-sA)
Seviye B1Fiil Çekimi
Gerçekleşmesini istediğimiz dilekleri anlatır: keşke yağmur yağsa.
Dilek kipi, olmasını istediğimiz ama henüz olmamış şeyleri anlatır: «Keşke bu yaz tatile gitsek.», «Keşke yağmur yağsa.»
Eki «-sa, -se» biçimindedir ve doğrudan fiil köküne gelir: gel-se, bak-sa, çalış-sa, gül-se.
Kişi ekleri ekten sonra gelir: gelsem, gelsen, gelse, gelsek, gelseniz, gelseler.
Olumsuz biçimde olumsuzluk eki fiile gelir: gelmesem, yağmasa, unutmasak.
Bu kipin en sık kullanıldığı yer «keşke» sözüyle kurulan dilek cümleleridir: «Keşke burada olsan.», «Keşke daha çok vaktimiz olsa.»
«bari» sözü de aynı yapıyla kullanılır ve «hiç olmazsa» anlamı verir: «Bari sen gelsen.»
İkinci kullanımı NAZİK TEKLİFTİR. Soru edatıyla birlikte cümle bir öneri hâline gelir: «Biraz dinlensek mi?», «Yarın buluşsak mı?»
Üçüncü kullanımı kibar istektir: «Şunu bana verseniz.», «Kapıyı kapatsanız.» Bu biçim ricayı yumuşatır.
Bir sonraki konuda göreceğiniz şart kipiyle biçim olarak benzer ama işlevi bambaşkadır. Ayırt etmenin en kolay yolu ekin nereye geldiğine bakmaktır: DİLEK kipinde ek doğrudan fiil köküne gelir (gel-se), ŞART kipinde ise bir zaman ekinden sonra gelir (gel-ir-se).
Bu yüzden «Keşke gelse.» bir dilektir; «Eğer gelirse…» ise bir koşuldur.
Dilek cümleleri çoğunlukla tek başına durur ve arkasından sonuç gelmez; konuşan yalnızca isteğini söyler.
Örnekler
- Keşke bu yaz hep birlikte tatile gitsek.
- Keşke yağmur yağsa da hava serinlese.
- Bari sen bize gelsen.
- Biraz dinlensek mi?
- Şu pencereyi açsanız.